’Je kunt het zien, hè? Dat de scheuren erin zitten’
In opdracht van de Gereformeerde Kerk Andijk staat de gereformeerde kerk aan de Middenweg sinds Pasen opnieuw in de steigers. Het is tijd voor de laatste fase van het grote restauratie- en renovatieproject. Ditmaal is het kerkschip aan de beurt, oftewel het hoofdgebouw. En dan vooral de buitenzijde.
Koos Hoebe, directeur van Adviesbureau Ursem BV, legt de zogenoemde gebrekentekening op tafel. Daarop staan alle mankementen waarmee aannemer B2 Restauratie BV aan de slag gaat. „Bij de opname kijken we door de verrekijker, maar dan zie je niet altijd alles. Dus zodra je de steiger opgaat, kan er nog wat bijkomen. Of juist iets afgaan, als het toch meevalt.”
De werkzaamheden bestaan onder meer uit stuc- en schilderwerk, houtrotherstel en gevelankerherstel (‘de ankers zijn nodig voor de stijfheid van de constructie. Maar ze zijn deels aangetast door roest, waardoor je scheuren krijgt’). Ook het dak en de goten worden nagekeken. Maar de grootste klus? Het voeg- en metselwerk.
In het metselwerk rondom het rijksmonument zijn scheuren ontstaan.
Inboeten
Metselaar Maarten Haring is net bezig er een te herstellen. „Je kunt het zien, hè? Dat de scheuren erin zitten”, zegt hij, wijzend naar een muurtje. „Door deze scheur ligt de hoek los. Dat knappen wij weer op.”
Dat proces heet inboeten. De bakstenen worden opnieuw gelegd en waar nodig vervangen (‘we hergebruiken zo veel mogelijk’).
Ook de uitgesleten voegen worden opnieuw aangebracht. „Het bijzondere van deze kerk is dat er mondsteen is gebruikt”, vertelt Hoebe. „Vroeger had men een koolgestookte ringoven. Hoe dichter de kleibaksteen bij het vuur lag, hoe harder hij werd. De mondsteen is de hardste steen die er is. Dat zie je ook aan de korst; sintels zijn er soms in vastgebakken. Ze zijn keihard, bijna glasachtig.”
Toen de kerk in 1929 werd gebouwd, koos architect Egbert Reitsma voor deze steensoort. „Dat komt niet vaak voor. Normaal werd het alleen gebruikt voor kelders, terrasramen en funderingen. Omdat ze zo hard zijn, nemen ze geen vocht op”, licht Hoebe toe.
Een bijzonder detail, maar daarmee ook een uitdaging voor de restauratie. „Ze zijn bijna niet te krijgen. Ze moeten speciaal uit Duitsland komen, want de normale baksteenhandel heeft ze niet.”
Kleurstelling
Ook de vormgeving van het rijksmonument, en vooral de kleurstelling, is volgens hem uniek. „Katholieken waren uitbundig met pracht en praal, maar gereformeerden waren juist terughoudend. Het is daarom bijzonder dat zij kozen voor een architect die voorstander was van de Amsterdamse Schoolstijl. Dan krijg je felle en vrolijke kleuren, zoals groen, geel, blauw en rood.” Lachend: „Ik denk dat ze bij het eindresultaat wel even geschrokken zijn.”
In het verleden zijn ze op de kleuren teruggekomen, vertelt Kees Dekker van B2 Restauratie. „In de jaren zestig en zeventig werd het somber: de kleuren werden overgeschilderd in bruin- en wittinten. Tijdens de restauratieperiode 2010-2015 keerden de knalkleuren weer terug.”
Vooral bij het plafond van de kerkzaal springen deze eruit, maar ook buiten, bij de deuren en kozijnen.
De huidige werkzaamheden kosten in totaal bijna 435.000 euro, waarvan 186.000 euro wordt gesubsidieerd. De uitvoering duurt naar verwachting vijf maanden.
Vorige restauraties
Tussen 2010 en 2015 onderging de kerk haar eerste grote restauratie. De fundering werd hersteld, het interieur teruggebracht in originele staat en het dak vernieuwd. Ook de torenspits werd verwijderd en de kerktoren gerestaureerd. In de daaropvolgende jaren volgden diverse herstelwerkzaamheden. Zo werd de pastorie aangepakt, onder meer voor de isolatie, en moest in 2021 de kerktoren opnieuw in de steigers.